Honderd jaar geleden kon men nog ongehinderd door Europa trekken, er waren geen grenscontroles, paspoorten moesten nog uitgevonden worden. Het Fin de Siècle werkte nog door, al was de sfeer onheilspellend. Engeland wilde persé een oorlog om zijn positie als heersende (en rovende) wereldmacht veilig te stellen, Duitsland betwistte die en wilde greep krijgen op de oliekraan in het Midden Oosten en tevens haar voedselvoorziening veilig stellen.
Mijn Duits-Franse grootouders verkeerden toen nog in Engeland, alwaar m’n moeder geboren werd. We kunnen het ons nog nauwelijks voorstellen, maar veel mensen in die tijd spraken twee of drie talen, zeker in Midden Europa. Frans was de taal voor de geletterden, Engels werd in Europa praktisch uitsluitend gesproken in het Verenigd Koninkrijk. Nu zitten we met haar opgescheept als een lingua franca. Uniformiteit alom, eendimensionaal. Een culturele en sociale verarming van jewelste. U zei vooruitgang?
Twee jaar na de geboorte van m’n moeder was Europa tot een onontwarbaar kluwen van strijdende partijen geworden, dood en verderf alom. Uiteindelijk zou deze oorlog leiden tot vernietiging van drie grootmachten en het begin betekenen van een nieuwe grootmacht de USA. Het vervolg op deze machtsstrijd om grondstoffen zou 20 jaar later losbarsten en uitgroeien tot een wereldbrand. Met de gevolgen zitten we nu als mensheid opgescheept onder regie van diezelfde USA. Hun dictaat dienen we te volgen, niet goedschiks, dan kwaadschiks. Aangezien wij aan de kant van de profiteurs staan gaat het ons vooralsnog voor de wind.
Waarom staan de vraagstukken die hiermee samenhangen, denk aan het klimaat en de migratie, de onstilbare behoefte aan energie, de rol van het kapitaal, niet centraal in het onderwijs? Mogen kinderen niet leren nadenken over de problematiek die ons allen betreft? Mogen ze niet leren samenwerken, luisteren naar andere opvattingen over economie, cultuur, religie?
Ik denk het. Tegelijkertijd worden ze opgevoed tot consumenten, tot personen die beducht moeten zijn op eigen voordeel. Bluffen moet je, las ik in de krant, de vakbeweging geeft daarvoor speciale cursussen aan vrouwen, dan kunnen ze beter mee in de ratrace. De vakbeweging, eens de schrik van het kapitaal. Hoe kon het zover komen? Ja, daar waren twee wereldoorlogen en vele meer voor nodig. Onze vrijheid, weet u wel? En de massa, die gelooft.
Om dit spel, dit machtsspel, want iets anders is het niet, te kunnen spelen zijn raddraaiers zeer welkom. Ze richten de blik in de andere richting, we maken het nu al jaren mee met volksverlakkers als Wilders en Orbán, precies zoals Hitler en zijn trawanten deden, en de klus, het scheppen van angst, een bedreiging, het creëren van een vijandbeeld, is geklaard en succes verzekerd. Ze vinden op hun beurt massaal klonen die dit handwerk oppakken.
Als je er alert op bent ontmasker je ze vrij snel. Autoritair, trefzeker in het beledigen en bespotten van de medemens. Je vindt ze in alle geledingen van de maatschappij, in de politiek en de media en nu vooral op internet. Ze bestoken ons met propaganda, met smaad en laster, fake news en zetten alles op alles om de nuance, het debat, een tegenstem uit te schakelen.
Een afschrikwekkend voorbeeld heb ik in levende lijve ontmoet. Omdat ze het zo’n geslaagde grap vond, stuur ik als reactie op dat verjaarscadeau haar eentje van mij toe. Ik ben immers jarig vandaag. Met degenen die haar, en ik moet zeggen achteraf correct, tot haatoma bestempelden bouwde ze een warme relatie op. Personen n.b. die staan voor dood en verderf, liever vandaag nog dan morgen. Mijn conclusie die ik hieruit trek is dat fascisme beslist niet uitsluitend een kenmerk van extreem rechts is. Van lieverlee denk ik dat de wegbereiders eerder links te vinden zijn om een veelheid van redenen. Maar dat is voor een ander maal.
De inleiding op mijn verjaardagscadeau.
